loader
جمعه 30 شهریور 1397

درباره شهرستان

درباره مهاباد

شهرستان مهاباد با مساحت 2591 کیلومتر مربع و 188289 نفر جمعیت (بر اساس سرشماری سال 1379 ) در موقعیت طول جغرافیایی 45 درجه و 43 دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی 36 درجه و 46 دقیقه شمالی از نصف النهار گرنویج قرارگرفته و با دو بخش ، مرکزی و خلیفان دارای 224 روستا دارای سکنه میباشد . مهاباد دارای آب و هوای کوهستانی با زمستانهای سرد و تابستانهای نسبتا" معتدل و چهار فصل بسیار جذاب است ، رودخانه مهاباد که از داخل شهر عبور نموده و زیبایی خاصی به شهرمی بخشید ،این شهرستان با مردمانی کرد زبان و خون گرم ، مهمان نواز ، صمیمی ، فهمیده در جنوب استان آذربایجانغربی قرار دارد .

معرفی شهرستان

تحقیقات مورخین و آثار کشف شده باستان شناسان حاکی از این است که منطقه مهاباد حداقل از سده های اول هزاره اول پیش از میلاد مسیح یکی از مناطق مسکونی ایران بوده است . یکی از این آثار کتیبه ای به خط میخی منسوب به مینوآ  می باشد که بین سالهای778 تا 812 قبل از میلاد سلطنت داشته است . کتیبه مذکور تا سال 11890 موجود بوده است . اثر مهم دیگر منطقه ، گوردخمه ای به نام فقره قا یا فخریگاه منسب به دوره ماد می باشد . آثار دیگری مانند پلکانهای سنگی و راهروهای زیر زمینی مشهور به برده کونته درمنطقه کشف گردیده اند که بر نفوذ و هجوم قوم وانی ها به منطقه دلالت دارد . بررسی آثار برجای مانده از زمانهای گذشته ، نشانگر این امر است که تمدن و شهر نشینی در این منطقه از اختلاط فرهنگی و نژادی بین اقوام مختلف مانند : بابلی ها ، آشوریها ، وانی ها ، لولوئی ها ، کوشی ها ، کاسی ها ، مادها و بلاخره تیره های آریایی نژاد کرد بوجود آمده است . اما قدمت تاریخی شهرجدید از کل منطقه کمتر و  از پیدایش آن حدود 400سال میگذرد، تااوخر قرن دهم هجری شهر مهاباد دراین منطقه شهرکی به نام دریاس یا دارایاس( همان دارایاس باستانی است که رولن سن به آن اشاره دارد) بعنوان مهمترین مرکز شهری و اداری ناحیه بوده است که خرابه های آن در دهکده نسبتا" بزرگی در 11کیلومتری شمالغرب مهاباد فعلی به همین نام باقی است .

دریاس که بنا به روایت بطلمیوس از جمله شهرکهای ماد در ناحیه اندرقاش(روستایی به همین نام در حدود ده کیلومتری شرق دریاس فعلی و حدود دو کیلومتری فقره قا در حال حاضر وجود دارد ) تا قرن دهم هجری به همین نام شهرت داشته و مرکز فرمانروایی منطقه بشمار می رفته، وجود داشته است . امیر شرف خان بدلیسی مولف شرفنامه ، که در سال 1005 ه . ق  نوشته شده در حوادث اواخر قرن دهم هجری در ذکر کشمکشهای حکام محلی کرد در برخورد قدرت مابین صفویه و عثمانیها از ناحیه عثمانیها در ناحیه دریاس به نام مرکز حکومتی منطقه نام میبرد .

شهر مهاباد در ترکیب فعلی ، نخست در اوایل قرن یازدهم هجری توسط سارم بیگ از ملوک کرد  ساوجبلاغ موکری، در بخش شمالی نزدیک به خم رودخانه مهاباد (محلات باغ سیسه و دباغخانه فعلی) بنا گردید، وقوع سیل وخرابی محل قدیم باعث انتقال خانه ها به قسمتهای جنوبی و ایجاد محلات تازه در حوالی میدان چهار چراغ (میدان شهرداری فعلی) گردیده است .

 در سال 1060 ه. ق ، بداق سلطان ، حکمران مهاباد با شاه سلطان حسین صلح کرد و شهر ساوجبلاغ را که درگیرو دار جنگها مدتی متروک و مخروب مانده بود بار دیگر آباد ساخت ،مرحوم بداغ سلطان ابتدا مسجد جامع را در شهر بنا کرد که سنگ نبشته آن حاکی از اتمام ساختمان در سال 1089 ه ق است . قبل از مسجد جامع (مسجد سور) ، پل بزرگی نیز موسوم به پل سرخ در سال1084 بر رودخانه مهاباد احداث نموده بود ، مسجد در حال حاضر جهت برگزاری مراسمات مذهبی از جمله نماز جمعه مورد بهره برداری  قرارگرفته وپل به دلایل نامعلومی علیرغم عدم هیچگونه مزاحمتی ، در زمان احداث سد مهاباد تخریب گردید . مهاباد (ساوجبلاغ )  تا اواسط سده نوزدهم مرکز حکومت محلی 400 ساله موکری بود. این حکومت در اوایل قرن 18 در ساوجبلاغ اقدام به ضرب سکه نمود. نمونه های چندی از سکه ها موجود است و در کتاب تمدن مهاباد2 تصویر از  سکه ها  با عبارت ضرب در ساوجبلاغ به چشم می خورد .

نخستین محله شهری در آغاز پیدایش سلوجبلاغ (مهاباد فعلی) در پائین رودخانه در جوار چشمه ای موسوم به چشمه باغ سیب (یا باغ  سیسه) ویا بعبارت دیگری چشمه آب سرد که به ترکی سووق بولاغ خوانده میشود قرار داشت ، در اواخر قرن یازدهم هجری ، براثر طغیان رودخانه مهاباد این بخش از شهر ویران گردید و خانه های جدید در بخشهای جنوبی تر شهر ، در شمال خیابان طالقانی فعلی و میدان چوار چرا ( میدان شهرداری فعلی)  بنا گردید . مقارن این ایام ابنیه و آثار جدیدی در شهر احداث و شهر تحت تاثیر موقعیت سرحدی و نظامی خویش و روابط متشنج ایران و عثمانی (ترکیه فعلی) از یکسو و سهولت دسترسی به مناطق عراق و عثمانی ، یعنی دروازه های غربی ایران به سمت خاورمیانه و اروپا ، مراحل متناوبی از هرج ومرج و انحطاط ، رونق تجارت و آبادانی را پشت سر گذاشته است .

در دوره قاجاریه ، موقعیت سرحدی و ارتباطی منطقه ، موجب رونق وآبادی مهاباد نیز گردید . شاهان و تامرای قاجار به نواحی مرزی ایران و عثمانی و آبادای و استحکام آنها توجه خاص داشتند، خصوصا" عباس میرزا که فرمانروای غرب ایران بود به این امر توجه بخصوصی داشتند و کوشش نمود توسط میرزا صالح شیرازی که نماینده ایران در لندن بود جمعی از مهاجرین اروپایی را برای سکونت به ایران جهت اسکان در نواحی مهاباد فعلی ترغیب نماید  که مقدور نگردید .

در دوره قاجار از شهرهای مختلف ایران و کشورهای همسایه تجار و بازرگان به مهاباد فعلی آمده و در  سراها و کاروانسراهای متعددی از جمله سراهای موصلیان ،کریمخان ، کاشی ها ، نراقی ها،... و کاروانسراهای سیمون ، همدانی ها ،  تاجر باشی ، کوسه و...نسبت به مبادله کالا ومال التجاره وارده از شام و بیروت و عراق و توزیع آن در داخل کشور واز طرفی صدور کالاهای داخله به کشورهای همسایه مخصوصا" عراق  می پرداختند .

قبل از جنگ جهانی اول فرق مختلف قومی و مذهبی از جمله یهودیها ، ارامنه ، آشوریها ، ترکها و ....درکنار ساکنان بومی منطقه به خوشی زندگی میکردند ، ارامنه که بر اثر فشارهای دولت عثمانی به ایران مهاجرت نموده بودند در جنوب شهر در محله بزرگی به نام محله ارامنه (گه ره کی هه رمه نیان) ، سکونت داشتند که اکثرا" در جریان جنگهای اول ودوم جهانی همراه سپاه روس به آن کشور مهاجرت ، یا به شهرهای بزرگ کشور کوچ نمودند . کلیمی ها نیز حدودا" در مرکز شهر در محله ای به نام محله کلیمیان (گه ره کی جوله کان) سکونت داشتند و سایر اقوام بصورت پراکنده در سطح شهر و روستا با ساکنان بومی منطقه سکونت داشته و همه در کمال آرامش ضمن همزیستی مسالمت آمیز با همدیگر تمامی مراسمات شادی و عزا ی خود را بدون هیچگونه تعرضی از طرف دیگری و حتی با مشارکت عموم برگزار میکردند .

مطالعات بخش مسکن نشان میدهد که بیشتر بخشهای جدید در مناطق توسعه یافته ، در گذشته پوشیده از باغات سر سبزی بوده است و هنوز نام بعضی محلات شهر به نام باغات سابق مشهور است از جمله محلات شمالی شهر مانند باغ سیسه ، باغ قوپی ، باغ گولان ، باغ ساوا ، باغ گردو ، باغ حسنخان و . . . . .در اذهان و خاطره های مردم وجود دارد .

از مهمترین عامل توسعه در منطقه می توان از احداث سد مهاباد در سال 1347 و مجتمع کشت و صنعت در سال 1356 ( که متاسفانه بخوبی از آن بهره برداری نمیشود )را نام برد  ، از جمعیت شهر قبل از انجام سرشماری چند سند تاریخی وجود دارد که درآنها چنین آمده است :

در سال 1824 میلادی مقارن با سال 1213 شمسی (171 سال قبل) بیلی فراسر مهاباد را شهری زیبا و دلنشین در کنار رودخانه ای با صفا توصیف میکند . در سال 1890 میلادی مقارن با سال 1269 شمسی

(115 سال قبل) ایزابلا بیربیشاب  به مهاباد آمده و میگوید این شهر پنجهزار (5000) نفر جمعیت داشته است . در سال 1945میلادی مقارن با سال 1324 شمسی جمعیت مهاباد 16000 نفر گزارش شده است ،

در اولین سرشماری رسمی که د رسال 1335 انجام گرفته است جمعیت مهابادبالغ بر 20333 نفر و در سال 1370 جمعیت آن 98100 نفر و برای سال 1384 این جمعیت 183300 نفر برآورد گردیده است .

تحولات جمعیتی در شهر مهاباد از سال 1335 تا1372 و تحولات آینده تا سال 1390

حجم افزایش در دو سرشماری

نرخ رشد سالیانه جمعیت(درصد)

بعد خانوار (نفر)

تعداد خانوار(نفر)

تعداد جمعیت(نفر)

سال

-

-

5.5

3697

20333

1335

1.41برابر

3.47

5.48

5216

28610

1345

1.49برابر

4.41

5.1

8349

42596

1355

1.76برابر

5.5

5.35

13969

74763

1365

1.31برابر

5.45

5.36

18302

98100

1370

1.11برابر

4.5

5.36

20328

109020

1372

1.30برابر

4.5

5.36

26487

141970

1378

1.20برابر

4.4

5.36

31738

170116

1382

1.29برابر

4.4

5.36

34198

183300

1384

1.27برابر

4

5.3

43761

231931

1390

5.36برابر

4.65

5.33

16631

88687

افزایش جمعیت 37ساله

2.13برابر

4.3

5.24

23433

122911

برآورد افزایش18ساله

ماخذ: نشریات مرکز آمار ایران و محاسبات مهندسین مشاور فر افزا

شهرستان مهاباد با مساحت 2592 کیلومتر مربع دارای :

 

ردیف

شرح

مساحت

واحد

تولید

واحد

ملاحظات

1

سطح زیر کشت باغات مثمر

6927.5

هکتار

 

 

 

2

سطح زیر کشت باغات غیر مثمر

410

هکتار

 

 

 

3

سطح زیر کشت گندم

26600

هکتار

49823

تن

 

4

سطح زیر کشت نخود

7775

هکتار

3767

تن

 

5

سطح زیر کشت یونجه

4274

هکتار

27511

تن

 

6

سطح زیر کشت چغندر قند

2300

هکتار

92000

تن

 

7

سطح زیر کشت میوه های هسته دار

1500

هکتار

4676

تن

 

8

سطح زیر کشت انگور

600

هکتار

1089

تن

 

9

سطح زیر کشت گردو ، بادام ، .....

2260

هکتار

 

تن

 

10

مجموع سطح زیر کشت

52646.5

هکتار

 

 

 

11

اراضی منابع طبیعی و چراگاهی مناسب

190000

هکتار

 

 

 

12

جمع کل

242646.5

هکتار

 

 

 

وضعيت نيروي انساني در شهرستان مهاباد :

بر اساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن در سال 1375 اين شهر داراي 28864 خانوار معمولي ساكن با 171624 نفر جمعيت شامل 89827 نفر مرد و 81797 نفر زن بوده است . در آبان ماه 1375 از 148336 نفر جمعيت 6 ساله و بيشتر اين شهرستان 25/70 درصد با سواد بوده اند . اين نسبت در بين مردان 16/80 درصد و در بين زنان 30/59 درصد بوده است .

وضعيت اشتغال و بيكاري در شهرستان مهاباد:

بر اساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن در سال 1375 ، شهرستان مهاباد داراي 171624 جمعيت بوده است كه 48802 نفر آنها جمعيت فعال مي باشند . از بين 48802 نفر جمعيت فعال اين شهرستان 60/90 درصد ( 44217 نفر ) جمعيت شاغل و 22/11 درصد ( 4585 نفر ) جمعيت بيكار بوده است . سهم اين شهرستان از شاغلان كل استان 10/4 درصد و از كل بيكاران استان 40/9 درصد مي باشد . شاغلان بخش خصوصي اين شهرستان در سال 1375 ، 29921 نفر و شاغلان بخش عمومي 12446 نفر بوده است . 67/67 درصد شاغلان اين شهرستان در بخش خصوصي و 15/28 درصد در بخش عمومي مشغول به فعاليت بوده اند . 34/6 درصد شاغلان در بخش خصوصي و 52/7 درصد شاغلان در بخش عمومي استان در اين شهرستان قرار دارند . طبق سرشماري سال 1375 ، از كل شاغلان اين شهرستان 39/10 درصد ( 4594 نفر ) در بخش صنعت 83/22 درصد ( 10096 نفر ) در بخش كشاورزي و 16/9 درصد ( 4050 نفر ) در بخش خدمات شاغل بوده اند . سهم اين شهرستان از شاغلان بخش صنعت استان 79/2 درصد ، شاغلان بخش كشاورزي استان 71/4 درصد و شاغلان بخش خدمات استان 62/1 درصد مي باشد . از كل شاغلان اين شهرستان 29/72 درصد ( 31966 نفر ) با سواد و 71/27 درصد ( 12251 نفر ) بيسواد بوده اند و 40/5 درصد ( 2390 نفر ) شاغلان باسواد اين شهرستان داراي تحصيلات عالي مي باشند . سهم اين شهرستان از كل شاغلان باسواد استان 25/7 درصد شاغلان بيسواد 23/6 درصد و شاغلان داراي تحصيلات عالي استان 12/6 درصد مي باشد .

وضعيت بخش كشاورزي در شهرستان مهاباد :

امور زراعي و باغي

بر اساس آمار منتشره از سوي جهاد كشاورزي استان آذربايجان غربي در سال 1379 ، جمع كل اراضي كشاورزي اين شهرستان 2/57910 هكتار مي باشد كه از اين مقدار 27/57 درصد ( 33164 هكتار ) بصورت ديم و 86/31 درصد ( 18453 هكتار ) بصورت آبي كشت مي شوند .كل توليدات اين شهرستان در سال زراعي 1379 ـ 1378 ، 226794 تن بوده است كه 85/74 درصد آن توليدات زراعي و 15/25 درصد ديگر توليدات باغي مي باشد و اين شهرستان از لحاظ اراضي كشاورزي ، توليدات زراعي و باغي به ترتيب در رتبه هاي پنجم و ششم و پنجم استان قرار دارد . همچنين اين شهرستان در توليد بادام در مقام دوم و در توليد عدس در مقام سوم استان قرار دارد .

شهرستان‌‌مهاباد‌از‌لحاظ‌اراضي‌كشاورزي‌،‌توليدات‌زراعي‌و‌باغي‌به‌ ترتيب‌‌در‌رتبه‌هاي‌پنجم‌و‌ششم‌و‌پنجم‌استان‌قرار‌دارد‌

شهرستان مهاباددرتوليدبادام در مقام دوم استاني قرار دارد

امور دام ، طيور و زنبور عسل :

بر اساس آمار جهاد كشاورزي استان در سال 1379 ، تعداد زنبورستانهاي اين شهرستان 263 واحد مي باشد كه 13500 كندو در آنها نگهداري مي شود . از اين ميزان كندو 19/85 درصد(11500 عدد ) كندوي مدرن و 81/14 درصد ( 2000 عدد ) كندوي بوميمي باشند . ميزان توليد عسل در اين شهرستان در سال 1378 ، 80000 كيلوگرم مي باشد كه 25/91 درصد توسط كندوهاي مدرن و 75/8 درصد توسط كندوهاي بومي توليد شده است . اين شهرستان با دارا بودن 69/9 درصد زنبورستان ، 33/4 درصد كندوي مدرن ، 66/3 درصد كندوي بومي و 87/8 درصد در توليد عسل از كل استان به ترتيب در رتبه هاي ششم و سوم و هفتم و نهم استان قرار دارد .

يزان توليد گوشت سفيد مرغ در سال 1378 در اين شهرستان 84/3641 تن بوده است كه 24/3589 تن آن از طيور صنعتي و 68/44 تن ديگر توسط طيور سنتي توليد شده است . اين شهرستان با دارا بودن 38/11 درصد از كل توليد گوشت سفيد مرغ استان از لحاظ توليد فرآورده در رتبه سوم استان قرار دارد . باز بر همين اساس ميزان كل توليد تخم مرغ در اين شهرستان در سال 1378 ، 69/758 تن بوده است كه 70/577 تن آن توسط طيور صنعتي و 65/159 تن ديگر توسط طيور سنتي توليد شده است . از كل توليدات تخم مرغ در استان ، 59/7 درصد در اين شهرستان از اين لحاظ در رتبه پنج استان قرار دارد .

در سال 1378 در اين شهرستان 315002 راس گوسفند و بره ، 13876 راس بز و بزغاله ، 25420 راس گاو بومي ، 5473 راس گاو دورگ 1514 راس گاو اصيل ، 15155 راس گاوميش ، 8761 راس تك سميها وجود داشته است . اين شهرستان از لحاظ دارابودن گاو دورگ در مقام چهارم استان قرار دارد . ميزان توليد گوشت قرمز اين شهرستان در سال 1378 ، 46/3092 تن مي باشد كه بيشتر توسط گوسفند و بره ، گاوبومي ، گاوميش توليد شده است . همچنين ميزان توليد شير خام در اين شهرستان 93/26239 تن مي باشد كه بيشتر توسط گاو ميش و گاو بومي و گاو اصيل توليد شده است . اين شهرستان از لحاظ توليد گوشت قرمز و شير خام به ترتيب در رتبه هاي هفتم و پنجم استان قرار دارند .

امور شيلات و كرم ابريشم :

بر اساس آمار منتشر شده از سوي اداره شيلات استان در سال 1379 ، تعداد مزارع پرورش ماهي اين شهرستان 4 واحد مي باشد كه از اين ميزان 1 واحد به توليد ماهيان گرم آبي مي پردازد كل مساحت فعال پرورش ماهيان گرم آبي 5/1 هكتار مي باشد كه اين شهرستان از لحاظ توليد ماهيان گرم آبي در رتبه هفتم استان قرار دارد . منابع فعال طبيعي و نيمه طبيعي اين شهرستان براي پرورش ماهيان گرم آبي ( كپور ، آمور ، فيتوفاگو ...) 2 واحد مي باشد كه مساحت بالغ بر 1000 هكتار را تشكيل مي دهند و توليد آنها در سال 1379 ، 210 تن بوده است . اين شهرستان از لحاظ دارا بودن منابع طبيعي و نيمه طبيعي براي پرورش ماهيان گرم آبي در رتبه دوم استان قرار دارد . در اين شهرستان از منابع آبهاي طبيعي و نيمه طبيعي براي توليد ماهي سرد آبي استفاده نمي شود . همچنين در اين شهرستان كرم ابريشم پرورش داده نمي شود .

وضعيت بخش صنعت در شهرستان مهاباد :

بر اساس سرشماري عمومي صنعت و معدن در سال 1373 ، تعداد كل كارگاههاي صنعتي شهرستان 5454 واحد مي باشد كه 5264 واحد آن كارگاه كوچك 190 واحد ديگر جزو كارگاههاي بزرگ مي باشند . سهم اين شهرستان از كل كارگاههاي استان ، كارگاههاي بزرگ و كارگاههاي كوچك به ترتيب 28/6 ، 76/7 و 24/6 درصد مي باشد اين استان از لحاظ داشتن كارگاههاي بزرگ و كوچك به ترتيب در رتبه پنجم و هفتم قرار دارد . از كل 5454 واحد كارگاه صنعتي در اين شهرستان 5190 واحد كمتر از 6 نفر كاركن ، 74 واحد ما بين9 ـ 6 نفر كاركن 168 واحد مابين 49 ـ 10 نفر كاركن و 22 واحد بيشتر از 50 نفر كاركن دارند . تعداد پروانه هاي بهره برداري صادر شده از سوي اداره كل صنايع استان تا پايان سال 1379 در اين شهرستان 3 فقره مي باشد . كه باعث ايجاد اشتغال به تعداد 25 نفر شغل و سرمايه گذاري بالغ بر 4742 ميليون ريال شده است . اين شهرستان از لحاظ پروانه بهره برداري صادر شده در رتبه پنجم قرار دارد .

شهرك صنعتي مهاباد :

اين شهرك در كيلومتر 18 جاده مهاباد ـ مياندوآب قرار دارد مساحت كل شهرك 06/55 هكتار ، مساحت زمين صنعتي 37 هكتار و تعداد قطعات تقسيم شده 6 قطعه مي باشد . تعداد واحدهاي به بهره برداري رسيده در اين شهرك ، 9 واحد و تعداد شاغلان در اين شهرك 184 نفر مي باشند . در اين شهرك صنعتي از كل كارگاهها 1 واحد در صنايع فلزي ، 2 واحد در صنايع شيميايي ، 1 واحد در صنايع نساجي ، ـ واحد در صنايع برق و الكترونيك ، 3 واحد در صنايع مواد غذايي ، 1 واحد در صنايع سلولزي ، 1 واحد در صنايع كاني غير فلزي فعاليت مي كند . شهرك صنعتي مهاباد از لحاظ تعداد واحد صنعتي و ميزان اشتغال پنجمين شهرك صنعتي استان آذربايجان غربي مي باشد .

وضعيت بخش معدن در شهرستان مهاباد :

در سال 1380 تعداد معادن فعال اين شهرستان 11 واحد مي باشد كه عمده ترين ماده معدني استخراج شده از اين معادن شامل سنگ آهك ، تراورتن ، سينيت و گرانيت و باريت و مرمر و سنگ لاشه مي باشد . ميزان كل سرمايه گذاري انجام شده در معادن اين شهرستان 8/807826222 ميليون ريال مي باشد . بيشتر سرمايه گذاريها در استخراج مواد معدني گرانيت ، مرمر و سينيت صورت گرفته است . بيشترين ذخاير معدني در اين شهرستان مربوط به سنگ لاشه ، سنگ آهك و مرمر مي باشد . اين شهرستان از لحاظ تعداد معادن در رتبه چهارم و ميزان سرمايه گذاري انجام شده در معادن در رتبه اول استان قرار دارد .

وضعيت معادن بهره برداري در شهرستان مهاباد :

 

نام معدن

نوع ماده معدني

ميزان ذخيره ( هزار تن )

ميزان استخراج اسمي سالانه ( هزار تن )

ميزان سرمايه گذاري ميليون ريال

قطعي

احتمالي

سنگ آهك گروه قيط

سنگ اهك

2900

ــ

8

42/50

سنگ گرانيت گاكش شماره3

سينيت

131

ــ

5

49/1839

سنگ گرانيت گاكش شماره2

گرانيت

860

ــ

50

05/2383

سنگ لاشه و پي‌كوسه‌كهريز

سنگ لاشه و تزئيني

675000

ــ

6

50

سينيت گاكش1

سينيت

66

ــ

4

5/641

سينيت گاكش2

سينيت

850

ــ

5

8715/125

كوه شاخ سفيد

باريت

500/88

140

10

592

گرانيت هرمه

سينيت

36

ــ

ــ

46/440

گرانيت‌وگابروديوريت‌دينكه‌مهاباد

گرانيت وآبروديوزيت

170

200

4

493000000

لاشه و پي شيخ معروف

تراورتن

270

ــ

3

100

مرمر قره قشلاق

مرمر

18744

ــ

5/3

314820000

  • خدمات علمي فرهنگي
  • مراكز علمي و آموزشي مهاباد
  • مؤسسات آموزش عالي دولتي
  • دانشگاه پيام نور مهاباد

با استناد به آمارنامه استان در سال 1379 در دانشگاه پيام نور اين شهرستان 955 دانشجو (03/9 درصد از دانشجويان پيام نور استان) در رشته هاي حسابداري، علوم تربيتي و روانشناسي عمومي مشغول به تحصيل مي باشند.

مؤسسات آموزش عالي غير دولتي

دانشگاه آزاد اسلامي شهرستان مهاباد

در دانشگاه آزاد اسلامي شهرستان مهاباد 2852 دانشجو (15/28 درصد از دانشجويان دانشگاه آزاد استان) به شرح جدول زير تحصيل مي كنند.

 

تعداد دانشجویان

 

 

كارداني

كارشناسي پاره وقت

كارشناسي نا پيوسته

كارشناسي پيوسته

كارشناسي ارشد

دكتري

جمع

71

ــ

ــ

749

ــ

ــ

820

تعدادفارغ التحصیلان در سال 1379 13

ــ

ــ

120

ــ

ــ

133

اعضاي هيئت علمي دانشگاه آزاد مهاباد 99 نفر مي باشد كه شامل 12/27 درصد از اعضاي هيأت علمي دانشگاه آزاد استان مي باشد، تعداد اعضاي علمي به تفكيك مدارج علمي در جدول زير آمده است:

هيأت علمي

كمك آموزشي

حق التدريس

نيمه وقت

تمام وقت

99

5

68

7

24

در دانشگاه آزاد مهاباد رشته هاي زير تدريس مي شود: مهندسي عمران ـ‌ دامپزشكي ـ علوم تجربي ـ مهندسي كشاورزي (زراعت و اصلاح نباتات) ـ تكنولوژي توليدات گياهي (كارداني) ـ الهيات و معارف اسلامي (علوم قرآن و حديث) ـ زبان و ادبيات عرب ـ ديني و عربي (كارداني) ـ زبان و ادبيات فارسي ـ ادبيات فارسي (كارداني) ـ آموزش ابتدائي ـ پرستاري ـ مامائي (كارداني).

مدارس و دبيرستانهاي مهاباد

با استناد به آمار نامه استان در سال تحصيلي 80-1379 در شهرستان مهاباد تعداد آموزشگاههاي موجود در مقطع ابتدائي 238، راهنمايي 51، متوسطه عمومي و پيش دانشگاهي 25 واحد مي باشد و تعداد كلاس در مقطع ايتدائي 893 ، راهنمايي 353، متوسطه عمومي 249 واحد مي باشد. سهم اين شهرستان از كل كلاسهاي استان در كليه مقاطع 55/6 درصد

شهرستان مهاباد كه يكي از شهرهاي كردنشين استان آذربايجان غربي است داراي انواع مختلفي از صنايع دستي است. در اين شهر و روستاهاي اطراف آن در حدود 300 خانوار با احتساب بعد هر خانواده 5 نفر و نيز تعدادي كارگاه توليدي به فعاليت در توليد انواع صنايع دستي اشتغال دارند. عمده صنايع دستي اين منطقه شامل قاليبافي- منجوق دوزي- پولك دوزي- سكه دوزي- سوزن دوزي- سجاده بافي- صنايع چرمي- رودوزي- لحاف دوزي- قرقره بافي بافت پارچه مخصوص لباس كردي- خراطي و چاقوسازي مي باشد.

قالي بافي

به غير از توليد فرشهاي سنتي و محلي كردي در سالهاي اخير فرش بافي در مهاباد گسترده تر شده و كارگاههاي مختلفي در اين شهر با بافت و توليد انواع فرشهاي رج 50 به بالا با نقشه هاي شهري و گردان اشتغال دارند. نقشه فرشهاي توليد شده در مهاباد به سفارش تجار شهرهاي مختلف از جمله تبريز مي باشد و از نقشه هاي گل فرنگ- لچك ترنج- شاه عباس- زيرخاكي با رنگ زمينه كرم- لاكي- سرمه اي پوست پيازي در آنها استفاده مي شود رنگرزي پشم ها اكثراً با رنگهاي شيميايي است دار مورد استفاده براي بافت دستگاه قاليبافي تبريزي و ايستاده و گره تركي متقارن به سبك فرشهاي تبريز مي باشد اين قالي ها در انواع مختلف پشتي- ذرع و نيم- قاليچه- پرده- 4*3 متر و حتي بزرگتر نيز بافته مي شوند.

منجوق دوزي

پوشش محلي زنان كرد داراي تزئينات زيبا و منحصر به فرديست اين تزئينات اكثراً توسط انواع صنايع سوزن دوزي از جمله منجوق دوزي- سكه و مليله دوزي و ساير انوع هنرها با مصالح درخشان و رنگين برروي لباسها محلي انجام مي شوند. با توجه به علاقه و تلاش كردها براي حفظ آداب و سنن خود امروزه نيز انواع محصولات منجوق و سكه دوزي شده بخصوص براي مراسم رسمي و عروسي ها در شهرستان مهاباد توليد و به ساير مناطق كردنشين عرضه مي شود. منجوق دوزي قدمتي ديرينه داشته و از زمان ساسانيان رايج بوده است. در نمونه هاي بسيار زيباي منجوق دوزي سنتي تنها اصالت و ظرافت طرحها حيرت آور نيست بلكه مهارت دست دوزندگان آن دانه ها را چنان دلنشين و استوار در كنار هم نشانده كه گويي از دستگاههاي پيشرفته كامپيوتري براي محاسبه محل قرار گرفتن منجوقها استفاده شده است. دوخت منجوق به 2 طريقه انجام مي شود اول آنكه دانه هاي منجوق را يكي يكي يا در تعداد كم 2 يا 3 عدد هر بار داخل سوزن كرده و به پارچه مي دوزند. روش ديگر آن است كه ابتدا منجوقها را به بند كشيده بعد در فاصله هر چند منجوق بند آنرا توسط سوزن و نخ ديگري به پارچه مي دوزند البته بايد توجه داشت كه در اين روش دوام كار انجام شده كمتر است.

سكه و پولك دوزي

پولك به صفحات مدور و كوچكي گفته مي شود كه از جنس طلا و نقره و آلياژي از برنج و مس بوده و براي تزئين پوشاك و به مفهوم عام بكار برده مي شود. امروزه بجاي پولك از سكه هاي كوچكي كه از رواج افتاده باشد نيز استفاده مي كنند. پولك نيز از تزئينات متداول پوشاك سنتي زنان كرد است. فعاليت در اين رشته در مهاباد به شكل كارگاهي و خانگي هردو وجود دارد. در كارگاههاي پولك دوزي انواع كلاه پولك دوزي شده تهيه مي شود اما زنان خانه دار انواع جليقه – كمر بند و لباس پولك دوزي شده نيز توليد مي كنند. پولك دوزي اغلب همراه با منجوق دوزي متداول است.

سوزن دوزي

ايرانيان كه در كارهاي تزئيني و آرايشي معروفند و دلبستگي زيادي به آن نشان مي دهند در تكميل كارهاي تزئيني به سوزن دوزي روي آورده اند زنان كرد در منطقه مهاباد انواع سوزندوزي هاي زيبا را به شكل گلدوزي دستي دوي دستمال – جاجيم- گليم – جل و انواع كيف هاي چرمي انجام مي دهند.

رودوزي

رودوزي عبارت است از دوخت قطعات مختلف پارچه در كنار هم كه اكثراً رويه لحاف و روانداز را تشكيل مي دهد زنان سخت كوش مهاباد با در كنار هم قرار دادن انواع تكه پارچه هاي بي استفاده آثار هنري زيبائي خلق مي كنند كه اكثراً جنبه خود مصرفي دارد. نوع ديگري از رودوزي كه به همراه سوزن دوزي و گلدوزي سنتي انجام مي شود براي تزئين انواع رختخواب پيچ- بقچه لباس كيسة مخصوص حمام يا حمل وسائل و غيره....نيز در اين منطقه مرسوم است.

مصنوعات چرمي

در حال حاضر تهيه و توليد برخي مصنوعات چرمي نظير انواع چاروق (كفش از جنس چرم و گاهي رزين و لاستيك كه بندها و تسمه هاي بلند دارد و بندهاي آن بدور ساق پا پيچيده مي شود) و نيز انواع كيف زنانه و مردانه و زين ويراق اسب در مهاباد مرسوم است. در شهر مهاباد چند كارگاه نساجي وجود دارد كه در حال حاضر بيشتر به توليد چارق اشتغال دارند چارق (پاي پوش زينتي مردان و زنان كرد) در گذشته از رونق قابل ملاحظه اي برخوردار بوده است. ولي در سالهاي اخير به علت رواج انواع كفشهاي ماشيني اهميت ديرينه آن از ميان رفته است و اكثر توليدات اين كارگاهها مورد توجه خريداران غير بومي است. چاروق را كه در اصطلاح محلي كالك مي نامند در دو نوع تخت چرمي و لاستيكي توليد مي شود. نوع تخت لاستيكي داراي قيمت پائين تري بوده و در مقايسه با چارق چرمي بيشتر مورد توجه افراد محلي و بومي است. كف چاروق چرمي و بدنة آن از چرم يك تكه بوده و نوك آن نيز رو به بالا و خميده است. مهمترين مادة تشكيل دهنده چاروق چرم گاو است. هر توليد كننده بطور معمول در طول روز قادر به تهيه 2 عدد چارق چرمي است. براي تهيه چاروق پس از تهيه و آماده نمودن چرمي آنرا برش داده و در اندازه مورد نظر قالب گيري مي كنند و بعد از خشك نمودن آن در حالي كه كاملاً انعطاف پذير مي باشد رويه بافته شده را به آن مي دوزند براي تزئين چاروق نيز از 2 عدد منگوله نخي استفاده نموده و حاشيه آنرا با مفتول سيمي بسيار نازك لبه دوزي مي كنند. پوشش داخلي چاروق نيز از نوعي پارچه مخملي نايلوني تشكيل مي شود. كيف چرمي بند دار زنانه نيز يكي ديگر از فرآورده هاي دستي شهر مهاباد را تشكيل مي دهد اين محصول به علت اصالت و زيبايي و مناسب بودن قيمت خواستار زيادي در بازارهاي غير محلي دارد. براي تهيه كيف زنانه ابتدا چرم را به قطعات مورد نياز براي تهيه كيف مي برند و پس از صاف نمودن و آماده ساختن آن برروي قسمتي كه رويه كيف را تشكيل مي دهد محل خطوط و نقوشي را كه بايد سوزندوزي شود مشخص نمود و آنرا به سوزندور تحويل مي دهند و در ادامه به كمك درفش دور تا دور رويه و بدنه سوراخ مي گردد و از داخل سوراخها بند چرمي باريكي كه دسته كيف را نيز شامل مي گردد عبور داده مي شود. در گذشته توليد زين ويراق اسب نيز در اين منطقه رايج بوده است. ابزار كار تهيه كنندگان مصنوعات چرمي يا سراج ها شامل كاردك- درفش- مشته- گزن- قالب چوبي- سوزن و ميزكار است.

قرقره بافي(گيپوربافي)

قرقره بافي در زمره آن دسته از صنايع خانگي است كه داراي سابقه نسبتاً طولاني است و امروزه بيشتر در شهرستان مهاباد متمركز است. در اين شهر عده زيادي از زنان خانه دار و دختران دانش آموز با استفاده از قلاب مخصوص و نخ قرقره كه معمولاً به رنگهاي سياه- سفيد- طلايي- و قهوه اي است محصولاتي كه نظير عرق چين – روميزي- زيرليواني- سالفت و غيره تهيه مي كنند.

قلاب بافي

از جمله ديگر هنرهاي سنتي و خانگي زنان مهاباد كه سابقه اي در حدود 45 سال دارد قلاب بافي است. انواع شال گردن- روسري- بلوز- شنل- شال- به طريق قلابدوزي تهيه مي شود كه به دليل برخورداري از ظرافت – زيبائي و طراوت حساس از بافت دستي مورد توجه مصرف كنندگان است مواد اوليه قلاب بافي انواع نخ كامواست

سجاده بافي و بافت پارچه و لباس كردي

سجاده بافي به منظور تأمين شرايط مكان نمازگذار از لحاظ طهارت و پاكي در مهاباد همانند ساير مناطق كرد نشين استان مردم است. ابعاد سجاده معمولاً كوچك و قابل حمل بوده و اكثراً توسط نخ هاي پشمي خود رنگ سفيد- كرم- سياه و با طرحي شبيه محراب بافته مي شود. همچنين به علت علاقه شديد كردها به حفظ آداب و سنن خود بافت پارچه هاي مخصوص لباس كردي (بوزو) كه معمولاً در عرض 20- 25 سانتي متر بافته مي شود مرسوم است. از هر 22 متر آن يكدست لباس كردي تهيه مي شود. نحوه توليد بدين ترتيب است كه بافنده اقدام به چله كشي و ماسوره پيچي نخهاي تابيده شده پشمي نموده و با توجه به ابعاد محصول مورد سفارش از شانه مناسب كه بر حسب نوع بافت متفاوت بوده و تفسير مي كند استفاده مي نمايد سپس با به حركت درآوردن ماكو به كمك دست كه در داخل آن ماسوره حاوي نخ هاي پود قرار دارد و با استفاده از پا براي ايجاد درگيري نخ هاي پود و تار عمل بافت را انجام مي دهد. متأسفانه امروزه به علت رواج صنايع نساجي ماشيني اين حرفه رو به فراموشي مي رود.

خراطي

برخي صنايع چوبي از جمله خراطي در شهرستان مهاباد وجود دارد كه كه به توليد انواع مهره هاي شطرنج- تخته نرد- چوب لواش پزي- دوك نخ ريسي- پايه آباژور – ميز- مبل و صندلي- دسته چكش- چوب تعليمي- چوب سيگار- عصا و... مي پردازند.

چاقو سازي

يكي ديگر از صنايع دستي منطقه مهاباد چاقوسازي است انواع چاقوهاي زيباي دستي جيبي و كاردهاي مخصوص آشپزخانه و سلاخي با استفاده از كمك فنرهاي كهنة اتومبيل ها و ساير مصالح فولادي و آهني توسط استادكاران ماهر اين شهرستان توليد مي شود كه بيشتر توليدات جنبه خود مصرفي دارد.

گزارش ايستگاه هواشناسي مهاباد

شهر مهاباد در قسمت جنوبي استان در عرض جغرافيايي َ46 و ْ36 شمالي و طول جغرافيايي َ43 و ْ45 شرقي قرار گرفته است و ارتفاع آن از سطح دريا 1385 متر مي‌باشد.شهر مهاباد در كنار رودخانه هاي سيمينه رود و زرينه رود كه از رودخانه هاي بزرگ استان مي باشند قرارگرفته است . با توجه به اينكه در طول دورة آماري 1986 لغايت 1996 متوسط درجه حرارت گرمترين ماه 67/24 درجه سانتيگراد و ميانگين بارندگي سالانه326 ميليمتر و ميانگين‌ دماي متوسط سالانه 9/13درجه سانتيگراد بوده است. نوع اقليم آن نيمه خشك مي‌باشد. ميانگين روزهاي يخبندان در طي اين دورة آماري 2/89 روز مي‌باشد و متوسط سرعت وزش باد 8/2835 متر بر ثانيه و ميزان متوسط رطوبت طي اين دورة آماري 45/54 درصد مي‌باشد.

خصوصيات جغرافيايي و اقليمي

  • حدود جغرافيايي

    شهرستان مهاباد در منطقه جنوبي استان آذربايجانغربي و درياچهاروميه واقع شده است. اين شهرستان از طرف شمال به درياچه اروميه و شهرستان مياندوآب، از مشرق به شهرستان بوکان ، از جنوب به شهرستانهاي سقز و سردشت و از طرف مغرب بهشهرستانهاي پيرانشهر و نقده محدود است. مساحت آن 2592 کيلومتر مربع كه 6/9 درصد ازمساحت استان را دارا مي باشد.

  • مختصات جغرافيايي

    شهرستان مهاباد بين 45 درجه و 43 دقيقه طول شرقي و36درجه و 58 دقيقه تا 36 درجه و 32دقيقه عرض شمالي واقع شده است.

  • ارتفاع از سطح دريا

    ارتفاع شهر مهاباد از سطح درياي آزاد 1385متر است.برمبناي اطلاعات نقاط مختلف شهرستان مهاباد بين 1283 (روستاي قزل قوبي) تا 2800 متردر تغييراست بطور کلي نقاط حاصلخيز و زارعي شهرستان در ارتفاع 1200تا1500متر واقعاست.

  • توپولوژي و ژئوگرافي و ژئومرفولوژي منطقه مهاباد

    شهرستان مهاباد منطقه ايکوهستاني است که بيش از نيمي از سطح آن را کوهستانهاي رفيع تشکيل مي دهند. دشتمهاباد که حاصلخيزترين منطقه شهرستان است ، مانند مثلثي است که قاعده آن از شمالغربي تا شمال شرقي کشيده شده و ارتفاع اين مثلث درجنوبي ترين نقطه در مسير رودخانهمهاباد تا روستاي خانگه ادامه مي يابد. علاوه بردشت مهاباد منطقه اي نيز در جنوبشرقي شهرستان به دليل وجود انشعاباتي از رودخانه هاي دائمي شهرستان جزو دشتهايحاصلخيز وکشاورزي به حساب مي آيد.

  • اوضاع اقليمي

    در تقسيمات اقليمي کشور ايران ، شهرستان مهاباد از نظر تقسيماتاقليمي زمستاني در منطقه خيلي سرد و درتقسيمات اقليمي تابستاني در منطقه معتدل ومرطوب قرارگرفته است. در نقاط مرتفع معدل درجه حرارت ساليانه کم و در حدود 9 درجهسانتيگراد است و با کاهش ارتفاع و در قسمت شمال منطقه معدل درجه حرارت ساليانهافزايش مي يابد و به حدود 12 درجه سانتيگراد مي رسد. مهاباد در تابستانها نسبتا گرمو زمستان ها سرد و پربرف است. ميزان بارندگي نسبت به ارتفاع هاي منطقه متفاوت است.از ارتفاعات ، رودخانه ها و چشمه سارهاي فراواني سرچشمه مي گيرند که جهت کلي آنهابه سوي درياچه اروميه است. به سبب بارندگي کافي و بموقع و مناسب بودن جنس خاک دشتمهاباد و توليد محصولات کشاورزي از اهميت زيادي برخوردار است.

  • ميزان حرارت

    حداکثر حرارت در تيرماه 23/33 درجه سانتيگراد و متوسط حداقلدرجه حرارت در ديماه معادل 15/7- درجه سانتيگراد است. ميزان درجه حرارت مطلقحداکثر42 درجه در تيرماه و حداقل در بهمن ماه30- درجه مي باشد. با بررسي درجه حرارتساليانه شهر مهاباد متوسط حداکثر27/19 درجه سانتيگراد ، درجه متوسط حداقل21/4 ،حداکثر مطلق 42 درجه و حداکثر مطلق 42 درجه و حداکثر مطلق 30- درجه سانتيگراد است.

  • تعداد روزهاي يخبندان

    يخبندان شهر مهاباد به علت سرماي زياد از اواسط آبانماه شروع و تا اوايل فروردين ماه ادامه دارد و بيشترين روزهاي يخبندان معادل 26 روزدر دي ماه مي باشد ، به طورکلي 99 روز از سال يخبندان است.

  • ميزان بارندگي

    در شهر مهاباد ميزان بارندگي در ارتفاعات بيشتر از نقاطي استکه ارتفاع کمتري دارند. نقاط مرتفع منطقه مهاباد بر روي خطوط هم باران 750 ميليمتردر سال قرار دارند با کاهش ارتفاع از ميزان بارندگي کاسته مي شود و در انتهاي شمالدشت مهاباد به300 ميليمتر در سال مي رسد. در طول ده سال ميزان متوسط بارندگيساليانه حدود350 ميليمتر مي باشد که بيشترين آن در فرودين ماه معادل 24/79 ميليمترو کمترين ميزان بارندگي در مرداد ماه معادل 3/0 ميليمتر است. حداکثر بارندگي روزانهدر ديماه معادل 38 ميليمتر مي باشد.

ويژگي‌هاي اقليمــي شهـــر مهابـــاد طــي ده ســال

ماه‌هاي ســال

معــــدل درجه حرارت هوا°C

بارندگي .m.m

رطوبت نسبي %

روزهاي يخبندان

باد غالب

روزهاي باراني

مقدار ابر در آسمان

متوسط

مطلق

متوسط روزانه

جمع ماهيانه

حداكثر بارندگي روزانه

حداكثر

حداقل

متوسط

حداكثر

حداقل

حداكثر

حداقل

آوريل

فروردين

27/16

72/3

28

6-

98/9

24/79

6

5/67

53

25/60

2

4

3

مــي

ارديبهشت

17/24

46/7

36

2

77/15

02/24

2

4/64

4/51

9/57

0

0

2

ژوئن

خرداد

13/30

29/10

40

3

19/20

05/2

1

5/53

40

75/46

0

 

0

0

ژوئيه

تير

23/33

14/13

42

7

25/23

5/1

0

55

5/41

25/48

0

 

0

0

اوت

مرداد

86/32

29/13

39

6

05/23

3/0

5/0

2/56

1/42

15/49

0

 

0

0

سپتامبر

شهريور

32/29

19/10

38

1

74/19

1/1

0

8/55

2/43

5/49

0

 

0

0

اكتبر

مهر

08/22

35/6

32

0

21/14

63/26

12

3/61

8/45

55/53

1

 

2

1

نوامبر

آبان

82/13

21/1

25

15-

28/7

28/28

24

7/70

3/54

5/62

10

 

3

3

دسامبر

آذر

55/8

84/3-

18

17-

43/2

8/29

26

2/67

4/62

8/64

23

 

6

4

ژانويه

دي

73/3

15/7-

16

26-

38/1-

11/51

38

6/63

5/63

55/63

26

 

3

5

فوريه

بهمن

82/4

86/4-

16

30-

24/0

55/59

36

5/68

3/68

4/68

23

 

5

3

مارس

اسفند

3/12

84/0

22

9-

53/6

44/46

36

6/71

1/60

85/65

14

 

4

3

جمع ســـال

27/19

21/4

42

30-

73/11

99/34

38

1/63

3/52

7/57

99

 

27

2