نماي بيروني مقبرة شمس برهان

زيباترين و جالبترين اثر تاريخي بجاي مانده از دوران صفوي در منطقه غرب و شمال غرب ايران مسجد جامع مهاباد يا مدرسه شاه سليمان مي‌باشد كه اكنون در قلب شهر قرار گرفته است و خطبه هاي نماز جمعه شهر در آن برگزار مي شود ، اين مسجد كه اساساً به عنوان مكان تعليم علوم ديني آن زمان در   شهر مهاباد كه قديمي ترين و متمركزترين شهر منطقه بوده بوجود آمده است در زمان شاه سليمان صفوي و فرمانروايي تنها سلطان و حكمران نيكوكار منطقه كردستان يعني بداق سلطان ساخته شده است .

رقد شمس برهان در روستاي خانقاه و در منطقه سردسير قرار دارد كه اصولاً نواحي كردستان به لحاظ كوههاي مرتفع داراي آب و هوايي معتدل در تابستان و بسيار سرد در زمستان است . اين مرقد در 35 كيلومتري جاده مهاباد به بوكان در سمت راست جاده مذكور در يك راه فرعي بطول تقريبي 7 كيلومتر قرار دارد . بنا به اظهار روحاني روستا كه متولي مرقد و نوه شمس برهان است و نيز شيوه هاي معمول در صفه سازي و ساختمان سازي و بكارگيري تزئينات دو طرف ايوان قدمت بنا بيشتر از 100 سال به نظر مي رسد ، ولي تعيين قدمت و تاريخچه دقيق آن در اثر مطالعات بيشتر ، ميسر مي باشد .

مقبره بداق سلطان در جنوب غربي شهر مهاباد و داخل قبرستان عمومي شهر قرار گرفته است ، چون شهر مهاباد كلاً درميان دره اي كه رشته كوههايي آن را احاطه كرده و رودخانه اي بنام رودخانه مهاباد كه از وسط شهر مي گذرد قرار گرفته است ، لذا قبرستان مذكور كه آرامگاه بداق سلطان نيز در داخل آن قرار دارد در محلي مرتفع تر از شهر قرار گرفته است ، گويا در زمان خودش اينمحدوده بصورت خاص به قبور بزرگان اختصاص داشته و وجود چند سنگ قبر اين نظريه را تاييد مي نمايد . مقبره بداق سلطان در ميان قبور اهالي شهر محصور گرديده و داراي گنبد ساده و كم حجمي مي باشد كه آنرا از ساير قبرها متمايز مي نمايد

فضاي داخلي حمام ميرزا رسول

نماي زيباي  پل مميند در منطقه جنوب درياچه اروميه

حمام ميرزا رسول در مركز شهر مهاباد واقع شده است و محل قرار گيري آن يكي از پر ترددترين سايتهاي شهري مي باشد . اين بنا دقيقاً در ضلع شرقي خيابان سيد نظام و در كنار يكي از گذرهاي قديمي بازار قرار گرفته است . تاريخ ساخت اين بناي قديمي بصورت دقيق مشخص نيست ولي با توجه به فرم معماري بنا و احتمال همدوره بودن آن با مسجد جامع شهر احتمالاً قدمت آن به دوره صفويه مي رسد .

يكي از بناهاي زيباي منطقه جنوب درياچه اروميه ساختمان پلي تاريخي است كه بر روي رودخانه گادر ( Gadar ) بسته شده است و راه ارتباطي مهاباد ـ اروميه را در گذشته هموار كرده است . اين پل كه شاهراه ارتباطي خوبي بين دو شهر ذكر شده ، بوده است و عبور و مرور از روي آن انجام مي گرفت در نزديكي روستاي مميند و در دامنه كوهي به همين نام با ديد منظوري بسيار زيبا قرار گرفته است . اين پل داراي سردهانه قوسي شكل است و يادآور پل هاي دوره ساساني است ، پي اصلي آن از سنگ هاي گرانيتي محل تشكيل يافته و بقيه بدنه تا قسمت فوقاني آن از آجر چهارگوش اواخر دوره قاجار مي باشد .

حوضخانه شاه درويش

اين حوضخانه در شهرستان مهاباد ، خيابان طالقاني شرقي ، كوچه دارايي در داخل صحن مسجد شاه درويش قرار گرفته است . قدمت بنا حدوداً به 150 الي 170 سال قبل بر مي گردد . بنا گنبدي مدور دارد زيربناي بنا حدود پنجاه و شش مترمربع است و بوسيله هفت پله از سطح فعلي كه خود برآمده از يك سطح اصلي است بر كف حوضخانه كه با سنگ صاف و صيقلي مفروش شده مي رسد .

 حوضخانه رستم بيك

در شهرستان مهاباد اندكي دورتر و بالاتر از حوضخانه شاه درويش در صالح الدين شرقي ـ كوچه قاضي زاده در صحن مسجد رستم بيگ واقع شده است . سال تاسيس بنا به سال 1230 هجري قمري بر مي گردد . بناي حوضخانه از آجر و زير بناي آن از سنگهاي متراكمي است كه تا ارتفاع 90 سانتي متري ديواره صاف و صيقلي شده اند . گنبد بنا آجري و مدور است و طاقهاي سه قسمتي ( جناغي ) آجري مي باشند .

دخمه فخريگاه

در نزديكي مهاباد دخمه اي از زمان مادها وجود دارد كه اين دخمه داراي دو طبقه است و شامل چهار ستون سنگي و چند قبر مي باشد و از نظر حجاري و ستون بندي در رده مقابر مهم دوره ماد است كه يكي از مشخصات مهم و حتمي اين مقابر ساختار آنها بر صخره ها و نماي ظاهرشان كه روبه جنوب است