|
ـ
درياچه اروميه :
درياچه
اروميه در شمال شهرستان مهاباد واقع شده و مطالبي در اين زمينه در بخش
اروميه ارائه گرديده است.
زمين شناسي شهرستان مهاباد :
طبق نقشه
زمين شناسي ايران تشكيلات زمين ساختي اين منطقه عموماً مربوط به دوران دوم
و چهارم بوده و فقط قسمتهاي كوچكي از دوران سوم مربوط به دوره اليگوميوسن
ميباشد و همچنين سنگهاي آذرين بيروني و دروني پراكنده در آن ديده ميشود.
نقشة زمين شناسي شهرستان مهاباد
بطور كلي
سرتاسر منطقه باستثناي قسمتي از اراضي شمال و غرب از تشكيلات دوران دوم
بوده به جز بخش كوچكي از ناحيه جنوبغربي كه مربوط به مزوزوئيك ميباشد.
بقيه به دوره كرتاسه فوقاني تعلق دارند.
ـ
لرزه خيزي :
زلزله يا
زمين لرزه ناشي از عوامل طبيعي زمين بوده در بعضي موارد زلزلهها خفيف
هستند و خساراتي به بار نميآورند ولي در موارد ديگر از شدت فوقالعادهاي
برخوردار هستند كه طي آن انرژي فوقالعادهاي آزاد ميشود و در اين حالت
خسارات فراواني را باعث ميشوند. زلزلههاي شهرستان مهاباد از نوع
زلزلههاي خفيف بوده كه اكثراً در بعضي مواقع از سالها با قدرت ناچيز به
وقوع ميپيوندند و فقط در بعضي مواقع احساس ميشود.
خاكشناسي
شهرستان مهاباد :
براساس مطالعات بعمل آمده از اراضي اين شهرستان جلگه مهاباد از نوع خاكهاي
رسوبي شور و عمدتاً خاكهاي مطالعه شده در اين شهرستان جزء كلاسهاي
III
وII
هستند در مناطق كوهستاني كمعمق و در بخشهاي مسطحتر نيمهعميق تا عميق
ميباشند. به سبب وجود عوامل بازدارنده گوناگون سطح شهرستان براي
كاربريهاي زراعت آبي، ديم و مرتع و چراگاه محدوديتهايي دارد كه به ترتيب
ميآيد. براي كاربري زراعت آبي91درصد از وسعت شهرستان محدوديت
و 9 درصد بقيه محدودين خيلي كمي دارد. براي زراعت ديم
86 درصد از سطح شهرستان محدوديت شديد و4 درصد محدوديت زياد،10درصد محدوديت
متوسط دارد. براي كاربري مرتع و چراگاه 24درصد از شهرستان محدوديت شديد، 44
درصد محدوديت زياد و 32 درصد محدوديت متوسط دارد.
پوشش
گياهي شهرستان مهاباد :
ـ
جنگلها :
قسمتهاي
جنوبي شهرستان مهاباد را جنگلهاي غرب استان پوشانده است اين مناطق شامل
ارتفاعات بين مهاباد و پيرانشهر و سردشت است كه از گونههاي مهم جنگلي
ميتوان بلوط، افرا، بنه، پستهوحشي، زالزالك، بادامكوهي، گلابي وحشي، مو،
ارجنك، كيكم و انجير را نام برد.
در اطراف
سد مهاباد به لحاظ جلوگيري از فرسايش و ورود مواد رسوبي به درياچه پشت سد
كاشته شده بود ولي به لحاظ عدم آبياري اكثراً خشك و از وضعيت خوبي برخوردار
نيستند.
ـ
مراتع :
پوشش گياهي غالب اين شهرستان مرتعي است و وجود اين مراتع باعث رونق دامداري
در اين منطقه گرديده است. از
وسعت 23700
هكتار اين شهرستان 3/69 درصد به مراتع اختصاص يافته است. مراتع شهرستان
مهاباد بيشتر از نوع مراتع ييلاقي و ميانبند بوده و بخشي نيز در دشت
مهاباد بصورت حريم روستاها و مراتع قشلاقي است.
مراتع گاوميش، عمدتاً در
سواحل درياچه اروميه اطراف روستاهاي خورخوره و قره داغ و داشخانه ديده مي
شوند كه بعلت باتلاقي بودن و رطوبت نسبتاً بالا رويش گياهان جگن، كاركس،
لويي و گندميان عمرميت داشته و به گياهان مناطق شوره زار (شوران) نيز
برميخوريم.
بررسي وضعيت طبيعي شهرستان مهاباد از لحاظ زيست محيطي و بررسي عوامل آسيب و
تخريب :
كوههاي و دشت ها :
از
آنجائيكه انسان براي ادامه حيات و زيست نيازهاي خاص خود را دارا ميباشد و
اين نيازها را بايستي از محيط اطراف خود اخذ نمايد در اين صورت ناخواسته
برمحيط زيست اطراف خود اثرگذاشته كه تأثيرات منفي آن در كوهها و دشتها بروز
مينمايد. بعلاوه احداث جادههاي نظامي در زمان جنگ تحميلي و استقرار
گروهكها در اين شهرستان سبب گرديده كه زيستگاهها و اكوسيستمهاي طبيعي به
جزاير كوچك تبديل شده و در نتيجه موجب بهم خوردن تعادل طبيعي اين
زيستگاهها ميگردند و درثاني جادههاي روستايي و بين مراتع و عشايري از
نقاط مختلف مناطق كوهستاني و دشتي عبور ميكند. دسترسي آنان به اين مناطق و
هجوم انسانها به چشماندازهاي طبيعي و حياتوحش منطقه را به نابودي كشانده
و در اثر برخورد وسائط نقليه با حياتوحش تعدادي از حياتوحش آسيب ميبينند
و بطور كلي دخالت انسان در اين مناطق باعث خدشه به محيط زيست گرديده است.
منابع
آب شهرستان مهاباد :
ـ
آبهاي سطحي ( رودخانه ها ) :
رودخانه
مهاباد كه از رودخانههاي حوزه آبريز درياچه اروميه ميباشد از حوزه آبريز
شهرستان مهاباد سرچشمه گرفته و پس از عبور از سد مخزني و سد انحرافي يوسف
كند وارد درياچه اروميه ميگردد و از عوامل مؤثر در آسيب و تخريب اين
رودخانه آلودگيهاي شهري و صنعتي و كشاورزي ميباشد. عامل مهم تهديدكننده
اين رودخانه ورود فاضلاب شهري و روستاهاي اطراف آن ميباشد.
فاضلاب شهر
مهاباد بدون تصفيه و بصورت خام از طريق كانالهاي متعدد روباز و پوشيده به
رودخانه ميريزد و عملاً بعلت بالا بودن غلظت آلودگيها تعادل اكولوژيك اين
اكوسيستم آبي را مختل كرده است.
ـ آبهاي زيرزميني :
قسمتي از آب باران و آب
حاصل از ذوب برفها، در زمين نفوذ ميكند و آبهاي زيرزميني را تشكيل ميدهد.
اين آب در شهرستان مهاباد و بلكه دركل استان و فراتر از استان بصورت چشمه،
قنات، چاههاي كمعمق و نيمعمق و عميق مورد استفاده قرار ميگيرد. به علت
محدوديت آبهاي سطحي باعث شود كه مردم بويژه كشاورزان و دامداران براي تأمين
آب موردنياز خود و زراعت و احشامشان، ازآبهاي زيرزميني نيز استفاده كنند.
پيدايش وسائل و تجهيزات مدرن مردم منطقه را برآن داشت كه به بهرهبرداري از
آب زيرزميني از طريق چاههاي كمعمق و چشمهها و قنات اكتفا نكنند و از
گسترش صنعت در كشاورزي ذخاير آب زيرزميني عميقتر و سفرههاي آبدار تحت
فشار نيز استفاده كنند. استفاده زياد و در بسياري از موارد بدون برنامه و
يا غير مجاز از اين امكانات باعث بهرهبرداري بيش از حد و در نتيجه
پايينتر رفتن سطح آبهاي زيرزميني گرديده است و نهايتاً اين امر موجب صدمه
زدن به قناتها و چشمهها گرديده و اختلالاتي در اكوسيستم پايين دست چشمهها
بوجود ميآورد.
ـ
آبهاي راكد :
آبهاي راكد در شهرستان مهاباد در3 بخش درياچهها، آب پشت سدها و تالابها
مورد بررسي قرار ميگيرد.
ـ
آب پشت سدها :
در محدوده
شهرستان مهاباد دو سد بر روي رودخانه مهاباد ساخته شده است يكي سد مخزني
مهاباد و درپايين
دست آن سد انحرافي يوسف كند ميباشد.
سد مهاباد
در حوزه آبريز درياچه اروميه و نوع سد سنگريز با هسته خاكي است با تمام
محاسن و مزاياي سد مهاباد كه در توسعه سطح زيركشت و افزايش محصول و تأمين
آب شهر مهاباد مورد استفاده قرار ميگيرد و فزون بر آن نجات ساكنان اين
منطقه از كمآبي يا خشكسالي و تغذيه منابع آبهاي زيرزميني، چاهها و قناتها
كه اينها نيز به نوبه خود در افزايش محصول و بهبود وضع زندگي مردم مؤثر
خواهد بود.
استفاده از
درياچه سد براي پرورش ماهي و تأثير مثبت در ميكروكلماي آن محل و ايجاد
تفرجگاه مناسبي براي ساكنان آنجا و روستاهاي نزديك آن و كنترل سيلابها مؤثر
ميباشد ولي متأسفانه مسئله بهره برداري صحيح از سد بخصوص برنامهريزي در
قسمت بالا دست به فراموشي سپرده شده است. از جمله برنامهها و اقدامات،
جلوگيري از تعليف احشام در مراتع و كشت و زرع، بويژه زراعت ديمي در حوزه
آبخيز سد است. عدم حفاظت و نگهداري جنگلهاي مصنوعي كنارههاي سد مهاباد كه
اكثراً خشك شده و مورد اعتراض دوستداران طبيعت و بسياري از اهالي محترم
مردم مهاباد بوده است و همچنين ريزش فاضلابهاي روستايي و كودهاي دامي از
طريق نهرها و رودخانه به آن از ديگر مشكلات سد مهاباد ميباشد.
ـ
سد انحرافي يوسف كند :
اين سد در پايين دست سد شهر مهاباد براي انحراف و سواركردن آب رودخانه
مهاباد به كانالهاي آبرساني ساخته شده است ولي متأسفانه براساس مطالعات
بعمل آمده توسط حفاظت محيط زيست استان
كليه
فاضلابهاي خانگي و شهري و بيمارستاني و صنعتي به پشت اين سد تخليه و موجب
آلودگي آن گرديده است و مشكلات زيست محيطي متعددي را ببار آورده است.
در حالت
كلي احداث سد و مهار آب در رودخانههاي طبيعي در اكولوژيك رودخانه و روابط
حاكم بين عناصر زيستي تأثير منفي داشته و ساختار طبيعي رودخانه بهم ميخورد
و با دخالتهاي انساني گونههاي معرفي شده جايگزين گونههاي بومي آبزيان
ميگردد.
ـ
تالابها :
از
تالابهاي مهم اين شهرستان تالابكاني برازان، گروس و قپي بابا علي بوده است
كه در خصوص آنها در بخش محيط طبيعي بطور مشروح مطالبي ارائه گرديده است.
تالابهاي گروس و كاني برازان در اثر دخالتهاي انساني و آب منطقهاي استان
با ايجاد دايك و نيز دو تكه نمودن تالابها و تغيير در عوامل بيولوژيكي و
اكولوژيك تالابهاي فوق اثرات منفي داشته و باعث دگرگوني جوامع زيستي اين
تالابهاي مهم بوده است، از آن جمله تالابكاني برازان محل زادآوري پرندگان
نادر اردك سرسفيد و اردك مرمري ميباشد كه در اثر اين دخالتها اين تالاب
مورد تخريب قرار گرفته است. ضمناَ تغييرات سطح آب درياچه اروميه بطور محسوس
در سالهاي 1372 تا 1374 روي اين تالاب اثر گذاشته و تحكيم عوامل زيستي
تالاب را تحت تأثير قرار داده و در سالهاي اخير بعلت خشكسالي آبهاي ورودي
به اين تالاب توسط روستائيان قطع و اثر منفي برتالاب گذاشته و موجب خشك شدن
تالاب در فصل تابستان ميگردد.
در تالاب
گروس نيز (علاوه بر مسائل ذكر شده در تالاب كاني برازان) ريزش فاضلاب شهر
مهاباد از طريق رودخانه مهاباد به اين تالاب اختلالاتي در اكوسيستم تالاب
وارد نموده است همچنين ايجاد راه در عمق تالاب در بدو انقلاب جهت كنترل
منطقه و پاكسازي گروهكها تأثيرات منفي در تالاب بجاي گذاشته است.
تالاب قپي
بابا علي بعلت خشكسالي و بهرهبرداري از آبهاي زيرزميني در حاشيه تالاب
موجب خشك شدن تالاب و بروز حركت ماسههاي روان در سطح تالاب و تهديد مزارع
كشاورزي اطراف گرديده است.
پوشش
گياهي شهرستان مهاباد :
ـ
جنگلها :
جنگلها در
شهرستان مهاباد متأسفانه بصورت جامعههاي كاملاً طبيعي نيست بلكه اين
جنگلها نيز غالباً به علت دخالت مستقيم و غيرمستقيم انسان (به علت فقر
فرهنگي و اقتصادي) وكمبود درآمد براي رفع احتياجات و عدم آگاهي از نظر
اهميت زيست محيطي به ارزش حفاظتي جنگل و از طرف ديگر تأمين نيازهاي سوختني
ساكنين مناطق جنگلي تخريب شده و تغيير سطح نواحي جنگلي در اين شهرستان را
حادث گرديده است. بطور كلي بعلت بهره برداري ناصحيح در گذشته و حال نسل
آنها مورد تهديد واقع شده است.
ـ
مراتع :
بطوريكه
قبلاً در بخش طبيعي ذكر شد غالب پوشش گياهي شهرستان مهاباد پوشش مرتعي است
در طول سال438750 واحد دامي از مراتع زير اشكوب جنگل شهرستان مهاباد تغذيه
مينمايند. در حاليكه مراتع زير اشكوب جنگل اين شهرستان ظرفيت 20935 واحد
دامي را در يك دوره چرايي سه ماهه دارد. وضعيت شهرستان از نظر فرسايشپذيري
خاك14درصد فرسايش جزئي تا كم24درصد فرسايش متوسط و 62درصد فرسايش زياد تا
خيلي زياد دارد و اكوسيستمهاي مرتعي از نوع آسيبپذير بوده و توان
اكولوژيكي آن در انتهاي سير قهقرايي است.
ـ
بررسي عوامل آسيب و تخريب در جنگلها :
از عوامل
عمده تخريب جنگلها در شهرستان مهاباد قطع اشجار و سرشاخه زني تخريب و تبديل
و بهرهبرداري شديد و همچنين احداث جادههاي نظامي در زمان جنگ تحميلي و
احداث پايگاههاي امنيتي و راههاي دسترسي از اثرات منفي در آسيب و تخريب
جنگلهاي مهاباد ميباشد. فزون بر آن جنگلهاي دست كاشت سواحل سد مخزني
مهاباد بعلت عدم آبياري و مراقبت در وضعيت مطلوبي نيستند.
ـ
بررسي عوامل آسيب و تخريب در مراتع :
اصليترين
عامل تخريب منابع طبيعي بويژه مراتع شهرستان مهاباد را بايستي در فقر
فرهنگي و اقتصادي جامعه بهره بردارد دانست. عدم توسعه يافتگي نيز يكي از
عوامل اصلي تخريب بوده و عوامل اقليمي و عوامل خاكي و عوامل توپوگرافي،
لگدكوبي، چراي زودرس و مفرط نيز در تخريب مراتع مؤثر ميباشند.
ـ
گونه هاي گياهي در حال انقراض در شهرستان مهاباد :
گونههاي
گياهي در حال انقراض شامل جنسهاي حمايت شده بين المللي است كه بعلت
بهرهبرداري ناصحيح در گذشته نسل آنها مورد تهديد واقع شده و برخي در حال
انقراض هستند از جمله انواع گونها و كنگر فرنگي وحشي، گل ميموني وحشي،
گونهاي از گل گندم، شنبليلههاي وحشي، چاودار وحشي، انواع بلوط، گونه هاي
پسته وحشي، انواع بادام كوهي، انواع زالزالك و داغداغان ميباشند.
ـ گونه هاي گياهي كمياب در شهرستان مهاباد :
از گونه
هاي كمياب مي توان به
Crataegus monogina،
Prunus
spinosa،
Cunara
syriaca،
chusians،
Sternbergia
Orchissp
وAstragalus
meyalocystis
و گونههاي بلوط غرب و انواع بادام كوهي اشاره نمود.
صفحه
1
2
3
4
5
6
|
